عضو هیات علمی بیان کرد: عید قربان در دهم ماه ذی‌الحجه برگزار می‌شود. مسلمانان اهل سنت و شیعه در تعیین دقیق این تاریخ بر اساس رؤیت هلال ماه اختلاف نظر دارند، به طوری که اغلب اهل سنت یک روز زودتر از شیعیان عید را آغاز می‌کنند. برای مثال در عراق، دیوان اوقاف سنی ۹ ژوئن و دفتر آیت‌الله سیستانی ۱۰ ژوئن را به عنوان اولین روز عید اعلام کرده‌اند . این اختلاف ناشی از مبانی فقهی متفاوت در اثبات رویت هلال است.

 

 

 

در منابع معتبر اهل سنت مانند صحیح بخاری و صحیح مسلم، عید قربان به عنوان یکی از دو عید بزرگ اسلامی معرفی شده است. پیامبر اسلام (ص) می‌فرمایند: «اینها روزهای خوردن، آشامیدن و یاد خدا هستند». فلسفه اصلی این عید از نگاه اهل سنت، تجلی تسلیم مطلق حضرت ابراهیم (ع) در برابر فرمان الهی است. ایشان حاضر شدند عزیزترین داشته خود، یعنی فرزندشان اسماعیل را قربانی کنند و خداوند در لحظه آخر، قوچی را جایگزین نمود.

 

قرآن کریم در سوره حج آیه ۳۷ می‌فرماید: «هرگز گوشت هایشان وخون هایشان به خدا نمی رسد، بلکه تقوای شما به او می رسد.». این آیه که در منابع اهل سنت به آن استناد می‌شود، نشان می‌دهد که ارزش قربانی به عمل ظاهری نیست، بلکه به خلوص نیت و تقوای قلبی است.

 

در فقه اهل سنت (مذهب حنفی)، نماز عید قربان واجب است و شامل دو رکعت با تکبیرهای اضافی می‌باشد. مستحب است نمازگزار پیش از نماز غسل کند، بهترین لباس بپوشد، خوشبو کند و مسواک بزند. همچنین مستحب است قبل از نماز عید قربان چیزی نخورد و با پای پیاده به محل نماز برود و از مسیری غیر از مسیر بازگشت به خانه برگردد .

 

صحابه پیامبر مانند بلال بن رباح یا همان بلال حبشی نیز بر جنبه اخلاقی قربانی تأکید داشته‌اند. او گفته است: «اگر خروس هم قربانی کنم برایم مهم نیست، اما بخشیدن قیمت آن به یتیم یا فقیر نزد من محبوب‌تر است از خود قربانی کردن آن» (مصنف عبدالرزاق، حدیث ۸۴۰۹) .

 

 

در منابع شیعه، عید قربان نیز از جایگاه والایی برخوردار است و به عنوان عید بزرگ مسلمانان شناخته می‌شود. بر اساس روایات، منظور از آیه «فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ» (نماز بخوان و قربانی کن) در سوره کوثر، نماز عید قربان و قربانی کردن در این روز است . امام صادق (ع) فرمودند: پدرم (امام باقر) در روز عید قربان که بیمار شد، نماز عید را دو رکعت در خانه خواند و قربانی کرد .

 

 

۱. حکم نماز عید: در فقه اهل سنت (مذهب حنفی)، نماز عید واجب است ، اما در فقه شیعه در زمان غیبت امام معصوم، نماز عید قربان مستحب است .

 

۲. تکبیرهای نماز: در مذهب حنفی اهل سنت، نماز عید شامل سه تکبیر اضافی در رکعت اول (پس از دعای افتتاح) و سه تکبیر اضافی در رکعت دوم (پس از قرائت سوره) است. در منابع شیعه نیز روایاتی با هفت تکبیر در رکعت اول و پنج تکبیر در رکعت دوم نقل شده است.

 

۳. تعیین تاریخ عید: اهل سنت معمولاً بر اساس رؤیت هلال با چشم غیرمسلح، و شیعیان با تأکید بر رؤیت شرعی با معیارهای دقیق‌تر، تاریخ را تعیین می‌کنند که گاه منجر به اختلاف یک روزه می‌شود .

 

۴. تأکید بر جنبه‌های عبادی: هر دو فرقه بر باطن قربانی و تقوای الهی تأکید دارند. در قرآن آیه ۳۷ سوره حج ، در هر دو فرقه مبنای این تفکر است. با این حال در برخی منابع اهل سنت، نقل شده که برخی صحابه بر جایز بودن صدقه به جای قربانی تأکید داشته‌اند .

 

نقاط مشترک: هر دو گروه بر این باورند که عید قربان یادآور فداکاری حضرت ابراهیم و اسماعیل، نماد تسلیم در برابر خدا، همراه با قربانی کردن حیوان (گوسفند، گاو یا شتر)، تقسیم گوشت به سه بخش (خود، خویشان و فقرا) و نیز برپایی نماز عید در صبحگاه دهم ذی‌الحجه است.

 

در نهایت، تفاوت‌های موجود در احکام فقهی نماز و تعیین تاریخ، ناشی از مبانی اجتهادی متفاوت است، اما اصل فلسفه عید قربان یعنی «تسلیم در برابر خدا و ایثار در راه او» در هر دو مذهب اسلامی به صورت مشترک پذیرفته شده است.